Het BBV uitgelegd: waarom publieke financiën anders zijn
Wie voor of samenwerkt met gemeenten, waterschappen, provincies of gemeenschappelijke regelingen krijgt er vroeg of laat mee te maken: het Besluit Begroting en Verantwoording (BBV). Dit wettelijk kader bepaalt hoe decentrale overheden hun begroting en jaarrekening opstellen.
Waarom is er een afwijkend verslaggevingsstelsel?
Decentrale overheden hebben een wezenlijk ander doel dan commerciële instellingen. Daarnaast vragen stakeholders om een ander soort inzicht. In de commerciële sector draait het veelal om winst en rendement voor beleggers.
Decentrale overheden vertrekken vanuit een ander uitgangspunt. Zij functioneren als een inkomen-bestedende organisatie. Met andere woorden: binnen de beschikbare inkomsten streven zij ernaar om zo veel mogelijk kwalitatief goede maatschappelijke doelen te realiseren.
Waarin wijkt het BBV af ten opzichte van commerciële verslaggeving?
De BBV voor gemeente biedt ruimte, maar stelt ook eisen aan het jaarverslag. In dat jaarverslag ligt de focus op de geformuleerde doelen. Daarom wijkt het BBV bewust af van commerciële verslaggeving en hanteert het een programma-indeling waarin geld direct wordt gekoppeld aan beleidsdoelen.
In de programma’s maken decentrale overheden deze koppeling inzichtelijk aan de hand van de voorgeschreven drie W-vragen:
- Wat willen we bereiken?
- Wat gaan we daarvoor doen?
- Wat mag het kosten?
Ook hier laat de volgorde zien dat geld ondergeschikt is aan de doelen.
Het vertrekpunt bij decentrale overheden verschilt daarmee fundamenteel van commerciële verslaggeving. Daardoor verschilt ook de vraag naar inzicht.
Transparantie versus concurrentie
Een overheidsorganisatie is gehouden aan transparantie. Zij moet genomen besluiten inzichtelijk maken en kunnen verantwoorden. Daarom vormt transparantie ook het uitgangspunt in P&C-producten.
Dit uitgangspunt kan botsen met commerciële verslaggeving. Commerciële organisaties kiezen er soms juist voor om minder transparant te zijn, bijvoorbeeld om hun concurrentiepositie niet te schaden.
Verantwoording afleggen
Gekozen bestuurders vormen de hoogste organen van decentrale overheden. Zij worden gekozen op basis van een verkiezingsprogramma, waarin doelen centraal staan.
Verantwoording over het gevoerde beleid tijdens een bestuursperiode betekent dan ook verantwoording over die doelen. Met andere woorden: hebben we wel of niet bereikt wat vier jaar geleden is beloofd?
Meerjarig investeren en activeren
In de commerciële wereld geldt bij activeren als vereiste dat investeringen leiden tot toekomstige economische voordelen. Dat uitgangspunt is logisch: een investering moet toekomstige winst opleveren.
Bij overheidsorganisaties ligt dat anders. Daar tellen niet alleen economische voordelen, maar ook maatschappelijke waarde. Denk bijvoorbeeld aan een sporthal of een buurthuis. Vanuit economisch perspectief zijn dit investeringen vaak niet rendabel, maar maatschappelijk gezien realiseren zij over meerdere jaren belangrijke doelen.
Ook hier wordt het andere uitgangspunt van het BBV zichtbaar. Het BBV sluit duurzame waardeverminderingen (impairments) op maatschappelijke investeringen uit.
BBV om te presteren voor de samenleving
Waar commerciële verslaggeving draait om presteren in de markt, draait het BBV om presteren voor de samenleving. Begrijp je dit verschil? Dan zie je dat het BBV geen beperking is, maar juist een vertaling van maatschappelijk ondernemen naar een financiële structuur.
Het BBV is daarmee geen boekhoudkundig obstakel. Het is een instrument voor publieke waarde.
Wie als organisatie effectief wil werken binnen het publieke domein, begint bij het begrijpen van dit fundamentele verschil.
