Het financiële speelveld van gemeenten in 2026: wat valt op?
Door Patrick Wielaard
We zitten twee weken in het nieuwe jaar. Na een rustige opstartfase, mede dankzij de prachtige witte wereld waar we ons doorheen mochten bewegen, draait alles weer op normaal tempo. Die extra rust gaf ook ruimte om na te denken over ontwikkelingen waar ik het komende halfjaar iets mee moet doen. Ik neem jullie graag mee in een paar dingen die mij opvielen.
CDOKE wordt een decentralisatie-uitkering
We beginnen met goed nieuws: voor het boekjaar 2026 verdwijnt de SISA-regeling voor de SPUK Capaciteit decentrale overheden klimaat- en energiebeleid (CDOKE). Deze wordt omgezet naar een decentralisatie-uitkering binnen het gemeentefonds. Je hoeft het dus niet meer apart te verantwoorden. In mijn omgeving hoorde ik vooral opgeluchte geluiden.
Waarom zijn gemeenten hier blij mee?
- Minder administratieve lasten: geen SISA-verantwoording meer.
- De structurele kosten die al via deze subsidie werden gedekt (zoals personeelsinzet) worden nu bekostigd vanuit structurele inkomsten.
Maar… er zijn ook aandachtspunten.
Wat verandert er precies?
De middelen verschuiven naar het gemeentefonds. Daarom worden ze in de begroting van de gemeente onderdeel van de algemene dekkingsmiddelen. Hierdoor verdwijnen ze van het programma duurzaamheid. Het gevolg? De begroting moet worden aangepast.
Bovendien worden deze middelen nu vrij besteedbaar. De gemeenteraad kan dus besluiten om het geld anders in te zetten. Een goed onderbouwd plan voor de inzet van deze uitkering is daarmee belangrijker dan ooit.
Nog middelen uit eerdere jaren? Die mogen tot 2030 worden besteed. Wat daarna overblijft, wordt opnieuw verdeeld.
Jaarrekeningstress 2025 begint vroeg dit jaar
Bij veel gemeenten merk ik dat de stress voor de jaarrekening 2025 alweer begint op te spelen. Twee onderwerpen springen eruit:
- De voorziening wethouderspensioenen
- SISA en inkomende subsidies
Wethouderspensioenen blijft een boeiend onderwerp
Omdat wethouders straks onder het reguliere pensioenstelsel vallen, verandert de grondslag voor de voorziening die gemeenten tot nu toe hebben opgebouwd. De Commissie BBV bevestigt deze wijziging in een recent nieuwsbericht.
Gemeenten die meededen aan het vrijwillige onderzoek van het ministerie weten inmiddels waar ze aan toe zijn. Het onderzoek laat zien wat de nieuwe pensioenwet en de overdracht per 1 januari 2028 financieel betekenen. In veel gevallen valt de pensioenverplichting 10 tot 20 procent hoger uit.
Maar we zijn nog niet klaar
Voor de jaarrekening 2025 moet deze pensioenvoorziening worden geactualiseerd naar de situatie per 1 januari 2026. (Oud-)wethouders kunnen in 2025 zijn overleden, getrouwd, gescheiden of andere wijzigingen in hun persoonlijke situatie hebben gehad. Dit heeft ook invloed op de hoogte van de voorziening.
De actuariële berekeningen die gemeenten nu ontvangen, zijn nog gebaseerd op de oude grondslagen. Gemeenten moeten deze daarom herberekenen volgens de nieuwe uitgangspunten.
Wat kun je doen?
- Gemeenten die meededen aan het onderzoek: verhogen de berekeningen met het stijgingspercentage uit het onderzoek.
- Gemeenten die niet meededen: moeten een externe deskundige inschakelen voor een actuele herberekening.
Inkomende subsidies: elk jaar dezelfde hoofdbrekens
Het tweede onderwerp dat elk jaar terugkomt: SISA en inkomende subsidies. Bij sommige klanten zorgt het voor een paar extra grijze haren. Bij anderen voor een hele bos.
De oplossing is eenvoudiger dan je denkt
Veel problemen ontstaan doordat het dossier voor inkomende subsidies maar één keer per jaar wordt samengesteld. Dat werkt zelden goed.
Net zoals bij veel financiële verantwoordingen geldt: een goede voorbereiding scheelt de helft.
Het echte sleutelmoment
Dat ligt bij de ontvangst van de subsidiebeschikking. Dáár begint het project administratief. Als je op dat moment een paar cruciale vragen beantwoordt, voorkom je een hoop gedoe aan de achterkant:
- Aan welke voorwaarden moeten we voldoen?
- Welke kosten zijn subsidiabel?
- Hoe richten we de administratie in?
- Hoe wordt de subsidie uitbetaald?
- Welke journaalposten gebruiken we?
Beantwoord je deze vragen zorgvuldig, en monitor je tussentijds of je volgens deze afspraken werkt? Dan bespaar je jezelf aan het einde van het jaar tientallen uren.
