Cijfers en hun verhaal: cijfers liegen niet, maar ze vertellen ook niet alles

Door Patrick Wielaard

Afgelopen maand verscheen de BDO Benchmark weer online. Een rapport waarin alle Nederlandse gemeenten worden beoordeeld en een cijfer krijgen voor hun financiële positie. Mijn LinkedIn-feed liep direct vol met trotse berichten van gemeenten met een mooi cijfer. Begrijpelijk. En waarschijnlijk ook meer dan terecht. Of het écht terecht is? Dat kan ik niet beoordelen. 

Waarom niet? 

Het rapportcijfer is gebaseerd op de BBV-kengetallen en het begrotingssaldo. Dat saldo vertelt een helder verhaal: is het positief, dan kun je met je inkomsten je lasten betalen. Is het negatief, dan niet. Natuurlijk kun je nog dieper graven, maar in de basis werkt dit nog. 

De kengetallen zelf zijn minder duidelijk. Ze zijn een momentopname op 31 december: een foto van hoe je eigen vermogen en schulden zich verhouden. Zonder uitleg hoe dat zo is ontstaan en waarom het zich zo ontwikkelt. Daarna worden ze afgezet tegen een norm, gebaseerd op provinciale verwachtingswaarden. Alsof elke gemeente exact hetzelfde verhaal kent. En dat klopt natuurlijk nooit. 

Midden-Delfland: een onvoldoende zonder nuance 

Een goed voorbeeld is de gemeente Midden-Delfland, onze klant. Zij kregen een onvoldoende. Breed uitgemeten in de media, zonder nuance of toelichting. 

Kijk je echter naar het verhaal achter dat cijfer? Dan kom je tot een heel andere beoordeling. 

De komende jaren heeft Midden-Delfland gewoon een sluitende begroting: meer inkomsten dan uitgaven. In tijden van ravijnjaren en bezuinigingsrondes is dat eerder positief dan zorgelijk. 

Maar op de balans valt het cijfer lager uit. Een solvabiliteit van 34 procent en een hoge schuldquote geven op papier een somber beeld. Wat dat cijfer níet laat zien, is dat de gemeente, anders dan veel anderen, haar gronden niet heeft verkocht, maar verpacht. 

Geen incidentele winsten dus. Wel extra leningen om die gronden te behouden en ontwikkelen. Dat drukt het kengetal, maar vertelt maar de helft van het verhaal. 

In werkelijkheid drukken de leningen nauwelijks op de exploitatie: rente en aflossing worden volledig betaald uit de erfpachtcontracten. Laat je dit deel van de leningportefeuille buiten beschouwing? Dan verandert de onvoldoende in een dikke voldoende. 

Het laat zien hoe een cijfer pas betekenis krijgt als je het verhaal erachter kent. 

Het gemeentelijk woonbedrijf: weer een ander verhaal 

Een andere klant heeft een gemeentelijk woonbedrijf; één van de vijf gemeenten die nog zelf sociale huurwoningen bouwen en verhuren. Ook zo’n voorbeeld dat buiten de norm valt. 

De solvabiliteit en schuldquote kleuren hier opnieuw rood. Maar de vraag blijft: is dat erg? 

Deze leningen zijn nodig om sociale woningen te bouwen. De lasten worden gedekt door de huurinkomsten. Het model werkt, alleen de kengetallen maken dat niet zichtbaar.  

Weer hetzelfde patroon: ken je de achtergrond, dan beoordeel je het cijfer heel anders. 

Waarom cijfers zonder verhaal misleiden 

We trekken snel conclusies op basis van kengetallen. Zeker als ze gunstig uitvallen.
Maar cijfers zonder context vertellen nooit het hele verhaal. Soms zitten we er daardoor flink naast. 

Daarom heb je binnen een gemeente een goede financieel adviseur nodig.
Iemand die duiding geeft. Cijfers in de juiste context plaatst. En voorkomt dat besluiten worden genomen op basis van halve informatie.  

Het cijfer laat maar een deel zien. Het verhaal vertelt de rest.